اشاره : مدیریت از جمله علومی است که در بحث تحول در حوزه علوم انسانی نقش کلیدی خواهد داشت. از آنجا که مدیریت اسلامی می تواند پایه های این تحول را روشمند مدیریت کند و آن را به سر منزل مقصود برساند جایگاه و اولویت ویژه ای برای رسیدن به محتوای این مدیریت اسلامی وجود دارد. سید صمصام الدین قوامی مسئول بنیاد فقهی مدیریت اسلامی در قم و مدیر گروه قرآن و مدیریت اسلامی بنیاد پژوهش های قرآنی حوزه و دانشگاه است . او نزدیک به سه دهه است که در خصوص مدیریت اسلامی تحقیق می کند و در حوزه علمیه قم نیز مشغول تدریس فقه الاداره است. دغدغه های این پژوهشگر عرصه مدیریت اسلامی در گفت و گو با قرآن و علوم روز مطرح شده است.
* هم اکنون در پیوند دانش مدیریت و مدیریت اسلامی چه میزان پیشرفت داشته ایم و این نزدیکی در این شاخه از علوم انسانی چه قدر تحقق یافته است؟
** افشای تصویر علوم انسانی با ریشه غربی آن برای پژوهشگران این عرصه جای خوشحالی فراوانی داشت. صحبت های اخیر برخی چهره های سیاسی نیز تیر خلاص را به این جسد زد. با اظهار نظر ها و بحث هایی هم که در ادامه توسط صاحب نظران انجام شد و همچنین با نگاه به تجربه های گذشته معلوم شد جذب شدن به این علوم انسانی جز انحراف و یا عدم تناسب با فرهنگ دینی و ملی چیزی در بر ندارد. این موضوع فضای جدید بوجود آمده در سال های اخیر برای تولید علم دینی را تشدید کرد و با تشویق سرداران و سربازان میدان بومی سازی دانش، رهبری علوم را به دین سپرد.
این اتفاقات اتمام حجتی با تمام کسانی بود که دغدغه این تغییرات را داشتند. در حال حاضر هم دولت به این بحث مایل شده است و حاضر به اختصاص بودجه در این زمینه است و هم رهبری فوق دولت فضا را برای این مباحث باز کرده اند. ضرورت های جهانی و شکست علوم انسانی باریشه غربی نیز تأکید کننده ضرورت حرکت در عرصه بومی سازی دانش شده است. خوشبختانه پس از انقلاب، هر چه زمان بیشتر می گذرد به مبانی اسلامی نزدیک تر می شویم. هر انقلابی در گذر زمان از ریشه های خود فاصله می گیرد اما گذشت زمان؛ انقلاب اسلامی را به بازگشت به اصالت ها سوق می دهد.
موج مدیریت اسلامی نیز به گونه ای است که با شکل فزاینده و شتابان به جلو می آید و به دور از انحطاط و ارتجاع در مسیر پیشرفت قرار می گیرد. هم اکنون این باور به وجود آمده است که اسلام و قرآن نیز دارای شیوه و متد مدیریتی خاص خود هستند.
* اگر امروز مدیران ما از عرصه های پژوهشی محتوای مدیریت مورد نظر اسلام را بخواهند پاسخ محققان این عرصه چه خواهد بود؟
** اگر بگوییم موجود است واقعیت را نگفته ایم. ما همچنان در حال پژوهش هستیم و در راه رسیدن به آن هنوز خسته نشده ایم.اینکه می گوییم الان این علم را نداریم نشان واقع گرا بودن ماست. اگر یک سری مطالب ناپخته و خام را ارائه دهیم دچار سوء هاضمه فرهنگی، اجتماعی و علمی خواهد شد. ما چهار دهه دیگر فرصت می خواهیم تا نظام اداری اسلام را با رویکرد چند بعدی فقهی و فلسفی کشف کنیم. امروز تعداد هواداران و وفاداران این حرکت افزایش پیدا کرده است و طلاب و دانشجویان به این سو اقبال پیدا کرده اند. ولی هم اکنون محتوای خاص و کاملی در دست نداریم. اگر گوشه و کنار مطلبی هم ارائه می شود کامل و نظام مند نیست و جنبه اخلاقی و نصیحتی دارد. بیشتر برداشت هایی از نهج البلاغه و حدیث است و هنوز به صورت رویکردی تجویزی برای تبدیل به حکم و قانون در نیامده است.
وقتی این طور از تولید محتوای مدیریت اسلامی صحبت می کنیم وعده سرخرمن دادن نیست، بلکه صداقت به خرج دادن است. ما بیش از سه دهه است که در این حوزه مشغول کند و کاو هستیم و وقتی فعالان این عرصه می گویند هنوز محتوایی کامل و قابل ارائه موجود نیست جای امیدواری زیادی دارد. به زودی به این مهم می رسیم.
